– प्रज्वल शर्मा

नेचासल्यान गाउँपालिकाको विषयमा कुरा गर्दा हामी प्रायः सडक, खानेपानी, विद्युत्, विद्यालय, स्वास्थ्य, कृषि, पर्यटन र भौतिक पूर्वाधारको कुरा गर्छौँ। यी सबै विकासका आधारभूत आवश्यकता हुन् र यिनको महत्व पनि उत्तिकै छ। तर मलाई लाग्छ, अब हामीले विकासलाई यतिमै सीमित गरेर हेर्नु हुँदैन।

मैले नेचासल्यानलाई हेर्दा यहाँ सम्भावना धेरै छ भन्ने लाग्छ। समस्या नभएको ठाउँ सायद कुनै पनि हुँदैन। तर समस्या के हो भन्दा पनि हामीसँग भएका सम्भावनालाई कति व्यवस्थित रूपमा प्रयोग गर्न सक्छौँ भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हो।

हामीले अब “हाम्रो गाउँमा के छैन?” भनेर मात्र सोच्नुको सट्टा “हाम्रो गाउँमा जे छ, त्यसलाई कसरी राम्रोसँग प्रयोग गर्ने?” भनेर सोच्न आवश्यक छ।

मेरो विचारमा नेचासल्यानको विकासका लागि ठूलो बजेट मात्र पर्याप्त हुँदैन। सही योजना, प्रविधिको प्रयोग, युवाको सहभागिता, स्थानीय उत्पादनको बजारीकरण, पर्यटनको प्रचार र सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा—डिजिटल रूपमा गाउँपालिकालाई व्यवस्थित बनाउने सोच आवश्यक छ।

विकास भनेको केवल सडक र भवन बनाउनु होइन

हामीले विकास भन्नासाथ सडक बनाउने, भवन बनाउने, खानेपानीको योजना ल्याउने वा नयाँ संरचना निर्माण गर्ने कुरा सम्झिन्छौँ। यी आवश्यक छन्। तर आजको समयमा विकासको अर्को ठूलो आधार सूचना र प्रविधि पनि हो।

आज संसारको कुनै पनि कुनामा बसेको व्यक्तिले मोबाइलबाट कुनै ठाउँको बारेमा जानकारी लिन सक्छ। कुनै गाउँमा के उत्पादन हुन्छ, कहाँ घुम्न सकिन्छ, कुन होटल/होमस्टेमा बस्न सकिन्छ, कुन विद्यालयमा के पढाइ हुन्छ, कुन स्वास्थ्य संस्थामा के सेवा उपलब्ध छ—यी सबै कुरा इन्टरनेटबाट थाहा पाउन सकिन्छ।

तर हाम्रो जस्तो ठाउँमा अझै पनि धेरै जानकारी व्यक्तिको मुखबाट अर्को व्यक्तिसम्म मात्र पुगिरहेको हुन्छ।

यही ठाउँमा डिजिटल प्रविधिले ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ।

नेचासल्यानको आफ्नै Digital Identity किन नबनाउने?

मलाई लाग्छ, नेचासल्यान गाउँपालिकाले अब एउटा व्यवस्थित Digital Identity बनाउनुपर्छ।

एउटा राम्रो वेबसाइट मात्र बनाएर पुग्दैन। त्यसलाई गाउँपालिकाको सम्पूर्ण डिजिटल सूचना केन्द्रका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ।

उदाहरणका लागि, वेबसाइटमा गाउँपालिकाका सबै वडाको जानकारी, जनप्रतिनिधि तथा कर्मचारीको विवरण, महत्वपूर्ण सम्पर्क नम्बर, सरकारी सूचना, योजना, बजेट, सार्वजनिक सुनुवाइ, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, पर्यटन, होटल तथा होमस्टे, स्थानीय उत्पादन, व्यवसाय र रोजगारीसम्बन्धी जानकारी राख्न सकिन्छ।

भोलि बाहिरबाट कोही व्यक्तिले Google मा “Nechasalyan” खोज्दा हाम्रो गाउँपालिकाको आधिकारिक जानकारी सजिलै भेटिनुपर्छ।

हामीले आफ्नो ठाउँको डिजिटल पहिचान आफैं बनाउनुपर्छ।

“Digital Nechasalyan” को अवधारणा

अझ अगाडि बढेर Digital Nechasalyan भन्ने अवधारणा नै सुरु गर्न सकिन्छ।

यसको अर्थ केवल वेबसाइट होइन।

यसअन्तर्गत गाउँपालिकाका विभिन्न सेवाहरूलाई क्रमशः डिजिटल बनाउन सकिन्छ।

जस्तै:

अनलाइनबाट विभिन्न निवेदन तथा फाराम भर्ने व्यवस्था

सिफारिस तथा सेवाको अवस्थाबारे जानकारी

गुनासो तथा सुझाव पठाउने डिजिटल प्रणाली

वडा अनुसार विकास योजनाको विवरण

योजना कहाँ भइरहेको छ र कति प्रगति भयो भन्ने जानकारी

सार्वजनिक सूचना एउटै डिजिटल प्लेटफर्मबाट

स्थानीय व्यवसाय तथा सेवाको Digital Directory

विद्यालय तथा शैक्षिक संस्थाको विवरण

स्वास्थ्य संस्थाको विवरण

पर्यटन तथा होमस्टे Directory

स्थानीय उत्पादन तथा कृषकको विवरण

रोजगारी तथा सीपसम्बन्धी सूचना

महत्वपूर्ण आपतकालीन सम्पर्क नम्बर

गाउँपालिकाका कार्यक्रमहरूको डिजिटल अभिलेख

यसले गर्दा विदेशमा वा काठमाडौंमा बस्ने नेचासल्यानका मानिसले पनि आफ्नो गाउँमा के भइरहेको छ भन्ने कुरा मोबाइलबाटै हेर्न सक्नेछन्।

हाम्रो गाउँका युवालाई गाउँसँग जोड्नुपर्छ

नेचासल्यानबाट धेरै युवा अध्ययन, रोजगारी र व्यवसायका लागि काठमाडौं तथा विदेशतिर जानुभएको छ। यो वास्तविकता हो।

तर बाहिर गएको युवा गाउँसँग पूर्ण रूपमा टाढिनु आवश्यक छैन।

प्रविधिको माध्यमबाट बाहिर रहेका युवालाई पनि गाउँको विकासमा जोड्न सकिन्छ।

उदाहरणका लागि, “Nechasalyan Youth Digital Network” जस्तो एउटा नेटवर्क बनाउन सकिन्छ।

जहाँ गाउँबाट बाहिर रहेका IT, शिक्षा, स्वास्थ्य, व्यवसाय, पर्यटन, कृषि, इन्जिनियरिङलगायत विभिन्न क्षेत्रमा काम गरिरहेका युवाको सीप र अनुभवको विवरण राख्न सकिन्छ।

कसैले गाउँमा विद्यालयका विद्यार्थीलाई online career session लिन सक्छ।

कसैले कृषि प्रविधिबारे जानकारी दिन सक्छ।

कसैले वेबसाइट बनाउन सहयोग गर्न सक्छ।

कसैले पर्यटनको digital marketing गर्न सक्छ।

कसैले स्थानीय व्यवसायलाई online लैजान सहयोग गर्न सक्छ।

यसरी गाउँ छोडेर बाहिर गएको युवालाई पनि गाउँको विकासको एउटा हिस्सा बनाउन सकिन्छ।

शिक्षा क्षेत्रमा पनि डिजिटल परिवर्तन आवश्यक छ

हाम्रो गाउँको भविष्य विद्यालयबाट सुरु हुन्छ।

विद्यालयमा कम्प्युटर राख्दैमा मात्र Digital Education हुँदैन। विद्यार्थीलाई वास्तविक रूपमा प्रविधिसँग जोड्नुपर्छ।

विद्यालयहरूमा Digital Learning, basic coding, AI awareness, computer skills, online learning resources र career counselling जस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सकिन्छ।

गाउँमै बसेर विद्यार्थीले काठमाडौं वा विदेशका राम्रो educational resources प्रयोग गर्न सक्ने वातावरण बनाउन सकिन्छ।

स्थानीय तहले वर्षमा केही दिन Technology & Career Workshop सञ्चालन गर्न सक्छ।

काठमाडौं तथा विदेशमा रहेका नेचासल्यानका IT professionals लाई बोलाएर विद्यार्थीलाई आफ्नो अनुभव सुनाउन सकिन्छ।

यसले विद्यार्थीलाई “गाउँबाट पनि ठूलो सपना देख्न सकिन्छ” भन्ने आत्मविश्वास दिन सक्छ।

कृषि : उत्पादन मात्र होइन, Branding र Marketing पनि

नेचासल्यानमा कृषि ठूलो सम्भावना भएको क्षेत्र हो।

तर उत्पादन गर्नु मात्र पर्याप्त छैन।

आजको समयमा कसरी उत्पादन गर्ने? कसरी प्याकेजिङ गर्ने? कसरी Brand बनाउने? कसरी बजारमा पुर्‍याउने? भन्ने कुरा पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ।

हामीले स्थानीय उत्पादनलाई एउटै नाम र पहिचान दिएर बजारमा लैजान सक्छौँ।

जस्तै स्थानीय कृषि उत्पादन, फलफूल, तरकारी, मह, दुग्धजन्य उत्पादन, हस्तकला वा अन्य स्थानीय उत्पादनलाई राम्रो packaging र branding गरेर Kathmandu तथा अन्य बजारमा पुर्‍याउन सकिन्छ।

त्यसका लागि Digital Marketing प्रयोग गर्न सकिन्छ।

Facebook, TikTok, Instagram, YouTube र वेबसाइटमार्फत स्थानीय उत्पादनको प्रचार गर्न सकिन्छ।

भोलि काठमाडौंमा बसेको ग्राहकले मोबाइलबाट नेचासल्यानको उत्पादन हेरेर अर्डर गर्न सक्ने अवस्था बनाउन सकिन्छ।

यसले गाउँको उत्पादनलाई बजारसँग जोड्न सक्छ।

पर्यटनलाई पनि Digital Marketing चाहिन्छ

हाम्रो गाउँमा प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक सम्भावना छन् भने त्यसलाई संसारले थाहा पाउनुपर्छ।

“हाम्रो ठाउँ राम्रो छ” भनेर हामीले मात्र भन्नु पर्याप्त हुँदैन।

त्यसको राम्रो फोटो, भिडियो, location, route, accommodation, स्थानीय संस्कृति, खानपान र अनुभवलाई डिजिटल माध्यमबाट प्रस्तुत गर्नुपर्छ।

Google Maps मा महत्वपूर्ण स्थानहरू व्यवस्थित रूपमा राख्ने, फोटो तथा भिडियो update गर्ने, YouTube तथा social media content बनाउने, गाउँपालिकाको वेबसाइटमा tourism section राख्ने जस्ता काम गर्न सकिन्छ।

स्थानीय युवालाई नै Digital Tourism Ambassador बनाएर यो काम गर्न सकिन्छ।

कुनै पर्यटक नेचासल्यान आउनुअघि नै मोबाइलबाट सम्पूर्ण जानकारी पाउन सक्ने अवस्था बनाउनु आवश्यक छ।

होमस्टे र स्थानीय व्यवसायलाई Online ल्याउनुपर्छ

गाउँमा होटल, होमस्टे, पसल, कृषि व्यवसाय, यातायात, स्थानीय सेवा तथा अन्य व्यवसाय छन् भने ती सबैको digital directory बनाउन सकिन्छ।

उदाहरणका लागि, एउटा व्यक्तिले “Nechasalyan Homestay” खोज्दा कहाँ-कहाँ होमस्टे छन्, कसरी सम्पर्क गर्ने, कति दूरीमा छन्, के सुविधा छन् भन्ने कुरा online देखिनुपर्छ।

त्यसैगरी स्थानीय व्यवसायले आफ्नो Facebook Page, Google Business Profile र अन्य digital platform प्रयोग गर्न सक्ने वातावरण बनाउनु आवश्यक छ।

गाउँपालिकाले आफैं सबै व्यवसाय चलाउने होइन।

स्थानीय व्यवसायलाई डिजिटल बनाउन सहयोग गर्ने हो।

स्वास्थ्य सेवामा पनि प्रविधि प्रयोग गर्न सकिन्छ

स्वास्थ्य क्षेत्रमा पनि Digital System उपयोगी हुन सक्छ।

स्वास्थ्य संस्थामा उपलब्ध सेवा, स्वास्थ्यकर्मी, खुल्ने समय, सम्पर्क नम्बर, आकस्मिक अवस्थामा सम्पर्क गर्ने नम्बर आदि जानकारी online राख्न सकिन्छ।

सम्भव भएसम्म appointment तथा follow-up सम्बन्धी digital system विकास गर्न सकिन्छ।

गम्भीर समस्या हुँदा कुन स्वास्थ्य संस्था वा अस्पतालमा सम्पर्क गर्ने भन्ने जानकारी मोबाइलमै पाउने व्यवस्था गर्न सकिन्छ।

यो विशेष गरी गाउँभन्दा बाहिर रहेका परिवारका सदस्यका लागि पनि उपयोगी हुन सक्छ।

गाउँपालिकाले आफ्नै Data System बनाउनुपर्छ

अर्को महत्वपूर्ण कुरा हो—Data।

हामीसँग गाउँमा धेरै कुरा छन्, तर ती जानकारी व्यवस्थित रूपमा राखिएका छैनन् भने योजना बनाउन गाह्रो हुन्छ।

कुन वडामा कति घरधुरी छन्?

कति युवा विदेशमा छन्?

कति परिवार कृषि क्षेत्रमा छन्?

कुन उत्पादन कहाँ बढी हुन्छ?

कति विद्यालय छन्?

कति विद्यार्थी छन्?

कुन ठाउँमा सडक आवश्यक छ?

कुन ठाउँमा खानेपानीको समस्या छ?

कहाँ पर्यटनको सम्भावना छ?

यस्ता विवरण व्यवस्थित digital database मा राख्न सकिन्छ।

तर यो data केवल संकलन गरेर राख्ने होइन। त्यसबाट योजना निर्माण र निर्णय गर्न प्रयोग गर्ने हो।

प्रत्येक वडा पनि Digital बनाउन सकिन्छ

Digital Nechasalyan भनेको गाउँपालिकाको कार्यालय मात्र digital हुनु होइन।

प्रत्येक वडा पनि क्रमशः digital हुनुपर्छ।

प्रत्येक वडाको आफ्नै digital profile हुन सक्छ।

त्यहाँ:

वडाको परिचय

जनसंख्या तथा घरधुरीसम्बन्धी विवरण

प्रमुख स्थानहरू

विद्यालय

स्वास्थ्य संस्था

कृषि

पर्यटन

स्थानीय व्यवसाय

विकास योजना

सम्पर्क नम्बर

महत्वपूर्ण सूचना

जस्ता जानकारी राख्न सकिन्छ।

यसले गर्दा एउटा व्यक्तिले आफ्नो वडाको बारेमा जानकारी लिन कार्यालय धाइरहनु पर्दैन।

पारदर्शिताका लागि पनि Digital Platform उपयोगी हुन्छ

गाउँपालिकाले गरेका विकास योजनाहरूको विवरण पनि digital रूपमा सार्वजनिक गर्न सकिन्छ।

कुन योजना हो?

कहाँ भइरहेको छ?

कति बजेट छुट्याइएको छ?

कहिलेदेखि सुरु भयो?

कहिले सम्पन्न हुने हो?

अहिले कति काम भयो?

जस्ता आधारभूत जानकारी राख्न सकिन्छ।

यसले जनतालाई आफ्नो गाउँमा के भइरहेको छ भनेर बुझ्न सजिलो बनाउँछ।

साथै नागरिकले पनि आफ्नो सुझाव र गुनासो राख्न सक्ने प्रणाली बनाउन सकिन्छ।

यसलाई कसैलाई दोष लगाउने माध्यमभन्दा पनि जनप्रतिनिधि र नागरिकबीचको communication bridge का रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।

विदेशमा रहेका नेचासल्यानका मानिसलाई पनि जोडौँ

आज नेचासल्यानका धेरै मानिस देश तथा विदेशका विभिन्न ठाउँमा हुनुहुन्छ।

उहाँहरू गाउँको आर्थिक तथा सामाजिक विकासमा महत्वपूर्ण स्रोत बन्न सक्नुहुन्छ।

गाउँपालिकाले एउटा “Nechasalyan Diaspora Network” जस्तो डिजिटल नेटवर्क बनाउन सक्छ।

जहाँ गाउँका मानिसले आफू कहाँ हुनुहुन्छ, के क्षेत्रमा काम गर्नुहुन्छ, गाउँका लागि के योगदान गर्न सक्नुहुन्छ भन्ने आधारमा नेटवर्क बनाउन सकिन्छ।

कसैले लगानी गर्न सक्छ।

कसैले तालिम दिन सक्छ।

कसैले scholarship सहयोग गर्न सक्छ।

कसैले technology मा सहयोग गर्न सक्छ।

कसैले tourism promotion गर्न सक्छ।

यसरी गाउँबाट बाहिर रहेका मानिसलाई पनि गाउँको विकाससँग जोड्न सकिन्छ।

AI लाई पनि गाउँको विकासमा प्रयोग गर्न सकिन्छ

अब हामी AI को समयमा प्रवेश गरिसकेका छौँ।

AI केवल ठूला शहरका कम्पनीका लागि मात्र होइन।

गाउँपालिकाले पनि यसको उपयोग गर्न सक्छ।

स्थानीय कार्यालयका सामान्य सूचना तयार गर्न, document management, translation, citizen information, FAQ, tourism content, कृषि तथा शिक्षा सम्बन्धी जानकारी, digital communication आदिमा AI को सहयोग लिन सकिन्छ।

तर AI प्रयोग गर्दा मानवीय निर्णय र तथ्यको सत्यापन भने आवश्यक हुन्छ।

हामीले AI लाई मानिसको विकल्प बनाउने होइन, मानिसको कामलाई सजिलो बनाउने साधनका रूपमा प्रयोग गर्नुपर्छ।

स्थानीय युवालाई Digital Skill सिकाऔँ

मेरो विचारमा गाउँपालिकाले वर्षमा एकपटक मात्र होइन, नियमित रूपमा युवाका लागि digital skill training सञ्चालन गर्नुपर्छ।

जस्तै:

Basic Computer

Graphic Design

Video Editing

Digital Marketing

Website Development

AI Tools

Freelancing

Social Media Management

Online Business

Cyber Security Awareness

जस्ता विषयमा तालिम दिन सकिन्छ।

यसबाट गाउँमै बसेर काम गर्न सक्ने सम्भावना बढ्छ।

सबै युवा विदेश जानैपर्छ भन्ने सोचलाई परिवर्तन गर्न सक्ने एउटा बाटो Digital Employment पनि हुन सक्छ।

गाउँमा IT तथा Digital Service Center किन नबनाउने?

गाउँपालिकाले वा निजी क्षेत्रसँग सहकार्य गरेर एउटा Digital Innovation / IT Center स्थापना गर्न सक्छ।

जहाँ विद्यार्थीले कम्प्युटर प्रयोग गर्न पाऊन्।

युवाले online काम गर्न पाऊन्।

Freelancing सिक्न पाऊन्।

सरकारी online form भर्न सहयोग पाऊन्।

Internet-based training लिन पाऊन्।

स्थानीय व्यवसायीले digital marketing सम्बन्धी सहयोग पाऊन्।

यसलाई केवल computer lab को रूपमा होइन, युवाको digital career center को रूपमा विकास गर्न सकिन्छ।

बाहिरबाट विशेषज्ञ बोलाउनुभन्दा स्थानीय युवालाई तयार पारौँ

हरेक कामका लागि काठमाडौं वा बाहिरबाट मानिस बोलाउनुपर्ने अवस्था हुनु हुँदैन।

हाम्रा युवालाई नै सिकाएर स्थानीय रूपमा सक्षम बनाउन सकिन्छ।

आज एउटा विद्यार्थीले राम्रोसँग website बनाउन सक्छ भने भोलि उसैले गाउँपालिकाको website maintain गर्न सक्छ।

आज एउटा युवाले video editing सिक्यो भने भोलि उसैले गाउँको tourism video बनाउन सक्छ।

आज एउटा युवाले digital marketing सिक्यो भने भोलि उसैले स्थानीय उत्पादनको online promotion गर्न सक्छ।

त्यसैले विकासको एउटा ठूलो हिस्सा मानव स्रोत विकासमा लगानी गर्नुपर्छ।

Public-Private Partnership पनि आवश्यक छ

सबै काम गाउँपालिकाले आफैं गर्नुपर्छ भन्ने छैन।

स्थानीय सरकार, निजी क्षेत्र, विद्यालय/कलेज, स्थानीय व्यवसायी, विदेशमा रहेका युवाहरू र IT professionals बीच सहकार्य गर्न सकिन्छ।

विशेषगरी technology का काममा स्थानीय IT company तथा युवासँग सहकार्य गरेर कम लागतमा धेरै काम गर्न सकिन्छ।

यसले स्थानीय युवालाई काम पनि दिन्छ र गाउँमै technical knowledge पनि रहन्छ।

अब हामीले “ठूलो परियोजना” मात्र खोज्नु हुँदैन

विकासका लागि करोडौँको योजना मात्र आवश्यक हुन्छ भन्ने सोच पनि परिवर्तन गर्नुपर्छ।

कहिलेकाहीँ सानो digital project ले पनि ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ।

जस्तै एउटा राम्रो website।

एउटा व्यवस्थित tourism map।

एउटा local business directory।

एउटा online grievance system।

एउटा digital agriculture platform।

एउटा youth skill database।

एउटा online education program।

एउटा local product marketplace।

यी सबै साना देखिए पनि लामो समयपछि ठूलो परिणाम दिन सक्छन्।

पहिलो चरणमा के गर्न सकिन्छ?

मेरो विचारमा एकैपटक धेरै ठूलो काम सुरु गर्नुभन्दा चरणबद्ध रूपमा अघि बढ्नु राम्रो हुन्छ।

पहिलो चरणमा गाउँपालिकाको Digital Foundation तयार गर्न सकिन्छ।

यसमा:

Official modern website

वडा अनुसार digital profile

सम्पूर्ण महत्वपूर्ण सम्पर्क विवरण

सरकारी सूचना तथा notices

tourism section

local business directory

local product directory

education तथा health directory

feedback तथा grievance system

Google Maps तथा digital presence सुधार

जस्ता काम गर्न सकिन्छ।

दोस्रो चरणमा online services सुरु गर्न सकिन्छ।

तेस्रो चरणमा agriculture, tourism र local business लाई digital marketplace सँग जोड्न सकिन्छ।

चौथो चरणमा AI तथा automation प्रयोग गरेर गाउँपालिकाका केही administrative processes लाई smart बनाउन सकिन्छ।

यसरी विस्तारै एउटा वास्तविक Digital Local Government बनाउन सकिन्छ।

अन्त्यमा मेरो सुझाव

मलाई लाग्छ, नेचासल्यानको विकासका लागि हामीले अब पुरानो सोचसँगै नयाँ सोच पनि अपनाउनुपर्छ।

सडक चाहिन्छ, तर सडकसँगै त्यसबाट उत्पादन बजारसम्म पुग्ने व्यवस्था पनि चाहिन्छ।

विद्यालय चाहिन्छ, तर विद्यालयसँगै digital education पनि चाहिन्छ।

कृषि चाहिन्छ, तर कृषिसँगै branding र marketing पनि चाहिन्छ।

पर्यटन चाहिन्छ, तर पर्यटनसँगै digital promotion पनि चाहिन्छ।

युवा चाहिन्छ, तर युवालाई अवसर र digital skill पनि चाहिन्छ।

कार्यालय चाहिन्छ, तर कार्यालयसँगै नागरिकमैत्री digital service पनि चाहिन्छ।

हामीसँग सम्भावना छैन भन्ने होइन। हामीसँग भएका सम्भावनालाई व्यवस्थित रूपमा बाहिर ल्याउन सकेका छैनौँ कि भन्ने प्रश्न हो।

आज संसार digital हुँदै गएको छ। यस्तो अवस्थामा हाम्रो गाउँ पनि त्यसबाट टाढा रहन सक्दैन।

त्यसैले अब नेचासल्यानलाई केवल भौतिक रूपमा होइन, प्रविधि, शिक्षा, पर्यटन, कृषि, रोजगारी र स्थानीय व्यवसाय सबैलाई जोडेर डिजिटल रूपमा अगाडि बढाउने सोच आवश्यक छ।

हामीले काठमाडौं वा विदेशमा बनेका model लाई जस्ताको तस्तै copy गर्नुपर्दैन। हाम्रो गाउँको आवश्यकता र वास्तविकताअनुसार आफ्नै model बनाउन सक्छौँ।

सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा, यसको सुरुवात ठूलो बजेटबाट मात्र हुनुपर्छ भन्ने छैन।

सही सोचबाट सुरु गर्न सकिन्छ।

आज एउटा website बाट सुरु गर्न सकिन्छ।

भोलि एउटा digital database बनाउन सकिन्छ।

त्यसपछि एउटा online service थप्न सकिन्छ।

त्यसपछि युवालाई digital skill दिन सकिन्छ।

स्थानीय उत्पादनलाई बजारसँग जोड्न सकिन्छ।

पर्यटनलाई संसारसम्म पुर्‍याउन सकिन्छ।

र विस्तारै एउटा यस्तो नेचासल्यान बनाउन सकिन्छ जहाँ गाउँमा बस्ने नागरिकले मात्र होइन, गाउँबाट बाहिर रहेका हरेक नेचासल्यानवासीले पनि आफ्नो मोबाइलबाट आफ्नो गाउँसँग जोडिएको महसुस गर्न सकून्।

मेरो विचारमा अब नेचासल्यानको विकासलाई “कति बजेट आयो र के बन्यो?” भन्ने प्रश्नबाट मात्र हेर्ने समय होइन।

अब प्रश्न हुनुपर्छ—

“हामीसँग भएको सम्भावनालाई प्रविधि र नयाँ सोचको प्रयोग गरेर कति टाढासम्म पुर्‍याउन सक्छौँ?”

यही सोचबाट सुरु भएको सानो प्रयासले भविष्यमा नेचासल्यानलाई एउटा Digital, Connected, Transparent, Youth-Friendly र Opportunity-Oriented गाउँपालिका बनाउने आधार तयार गर्न सक्छ।